Schrik niet als je straks op straat een porseleinen bord door de lucht ziet zeilen of plots oog in oog staat met een plastieken hond. Het SMAK nodigde meer dan vijftig kunstenaars uit om 'iets te doen' rond Gentse straathoeken. Wij wandelden met Wim Delvoye door het Patershol. De Gentse artiest haalt er iets stouts uit met de norbertijnenkapel.

Waarom zou je kunst alleen in een museum stoppen, wanneer je het centruin van Gent als levend decor kunt gebruiken? Dat is het uitgangspunt van Over the Edges. Het project werd uitgedacht door Jan Hoet directeur van het SMAK (Stedeflijk Museum voor Actuele Kunst), en co-curator Giacinto Di Pietrantonio. De tentoonstelling kadert in het Keizer Karel-jaar, maar het idee groeide eigenlijk al ten tijde van Chambre d’Amis, die andere geruchtmakende tentoonstelling uit 1986. De artiesten deden toen hun ding achter de muren ven Gentse woningen.
Jojanneke Gijsen: (SMAK): "Ook Over the Edges brengt kunst buiten de muren van het museum, maar dit keer zeggen de kunstenaars iets over de relatie tussen binnen en buiten. Het uitgangspunt is de hoek, want dat is de grens tussen interieur en exterieur en tussen privé en publiek. Voor de rest stond het de kunstenaars volledig vrij om met dat thema te doen wat ze wilden en waar ze het wilden."

Taxikunstenaar
In de praktijk nodigde het SMAK meer dan vijftig kunstenaars uit de hele wereld uit. Na de onvermijdelijke groepsdiscussies werden de artiesten op het stadscentrum losgelaten. Ze mochten - weliswaar ergens binnen de parkeerroute - zelf hun locatie kiezen. Dat liep niet altijd van een leien dakje.
Jojanneke Gijsen: "Nogal wat kunstenaars waren in het begin behoorlijk geïntimideerd. Gent heeft een enorm rijke geschiedenis en uitstraling, en velen vroegen zich af wat ze daar nog konden aan toevoegen. Bij sommige artiesten duurde het maanden voor ze hun drempelvrees overwonnen en een voorstel indienden.
Voor anderen was het de ideale gelegenheid om een kunstwerk dat ze al langer in gedachten hadden te realiseren."
Aangezien de meeste kunstwerken op straat staan, liggen of hangen, wordt de wandelende Gentenaar straks willens nillens geconfronteerd met de tentoonstelling. Maar dat mag geen probleem zijn: zelfs wie van hedendaagse kunst geen kaas heeft gegeten, kan zich ten minste vermaken met de leuke vondsten. Zo plaatst de Amerikaanse kunstenaar Tony Matelli op drie hoeken in het centrum realistisch uitziende blindengeleidehonden uit kunststof. De japanse toeristen zullen er een kluif aan hebben. En uit de kunstzinnige koker van de Vlaming Thierry De Cordier komt de 'Chantoir': een groot zwart podium aan de ingang van de Sint-Baafskathedraal, waar dichters, muzikanten en vuurspuwers hun ei kwijt zullen kunnen. Sommige kunstenaars laten zich zelfs helemaal niet vastpinnen op één locatie.
Jojanneke Gijsen: "De Thaise taxikunstenaar Navin Nawanchaikul zal in Gent een taxi laten rondrijden, bestuurd door chauffeurs van V-Tax. Hij schilderde zijn auto aan de buitenkant en installeerde binnenin rekken met tijdschriften en een eigen strip over de diefstal van het Lam Gods."

Röntgenfoto's
Wim Delvoye is zo’n kunstenaar aan wie de leek plezier kan beleven. Vanuit Gentbrugge en enkele andere wereldste-den bestookt hij het wereldje van de hedendaagse kunst al bijna vijftien jaar met spraakmakende kunst. Tot zijn recenterwerk behoren de getatoeëerde varkens en in lederen SM-pakjes gestoken nestkastjes. Op de laatste biënnale in Venetië toonde hij een levensgrote -houten- betontruck. Een samenvatting van de Vlaamse volks-aard met zijn betonnen huizen en zijn eiken meubels. Voor Over the Edges ont- wierp hij een glas-in-loodraam voor de oude norbertijnenkapel in het Patershol. Maar de Heilige Norbertus komt er niet aan te pas...
Wim Delvoye: "Ik heb acht rontgenfotos genomen van vrijende mensen. Dat was met gemakkelijk, want met een röntgenapparaat ben je in de breedte beperkt tot een centimeter of tachtig. Er kwam ook wel wat choreografie bij kijken. Eerst moest de pose rechtopstaand gemaakt worden, waarna de hele machine opzij kantelde om de foto's te maken. De opnames zijn achteraf in verschillende vellen geprint, en die prints werden op hun beurt tussen twee fijne glazen ruitjes gestopt. Daarna werd alles in stukken gesneden en met lood terug aan elkaar gelast. Het resultaat is een glas-in-loodraam met gelige en grijsblauwe tinten.
De kunstennar liep al een tijdje met dit idee rond, maar hij wou zijn glas-in-loodraam perse in een gotische boogvorm inpassen, liefst in een tuimte met een religieuze connotatie. De oude norbertijnenkapel bleek de ideale locatie.
Wim Delvove: "Het is een kleine, intieme kapel die zich niet opdringt, een beetje ruw en vervallen. Echt heel, heel mooi en precies wat ik zocht."

Gimmick en rimram
De vraag van één miIjoen brandt op ieders lippen: waarom, Wim? Wim Delvoye: "Omdat ik heel religieus ben geweest. lk heh me altijd afgevraagd: waar is dat zieltje nu? Het röntgenapparaat is ook een soort van 'equalizer'. Daardoor ontstaat gelijkheid in de dingen: je ziet geen verschil meer tussen man en vrouw, je weet niet meer duidelijk wie wie is."
Volgens sommige critici is dit soort van kunst weinig meer dan een grappige of goed gevonden gimmick waar dan achteraf de nodige theoretische rimram wordt rond gedraaid. De kunstenaar ontkent.
Wim Delvoye: "Het gebeurt, maar niet bij mij. En als het een gimmick is, dan is het een bewuste gimmick. Kijk, je moet tussen de kunsmerken door kunnen lezen, zoals in een roman. Als je één zinnetje uit een meesterwerk uithaalt, dan kun je dat ook tot op de grond afbreken. Je moet de roman op zijn geheel beoordelen."
Jojanneke Gijsen: "Kunstwerken bestaan uit verschillende lagen. De grap of het schokeffect is maar één laag: de visuele. Zeker in een sterk visuele tentoonstelling als Over the Edges zitten veel werken die je op het eerste gezicht kunt appreciëren. Ze spreken meteen aan, zonder dat je veel hoeft te weten over de kunstenaars of over actuele kunst."
Wim Delvoye: Ik hoop in elk geval dat in mijn werk alle lagen aan bod komen. Een kunstwerk moet genereus zijn op veel niveaus. Veel mensen vinden getatoeëerde varkens misschien een leuk idee en daarmee gedaan. Moet kunnen. Maar een kunstwerk moet ook toelaten om er nog verder over na te denken."

Dogma's
Voor Jan Hoet wordt Over the Edges een van de laatste grote wapenféiten voor hij zich terugtrekt als directeur van het SMAK. Zijn impact op de hedendaagse kunst - en op die in Gent in het bijzonder - kan nauwelijks -worden overschat.
Wim Delvoye: "Aan de acadeinie was er al eens een leerkracht die de eerstejaars dogma's opdrong: het moest zo, of het was niet goed. Het museum bood een gezond tegenwicht. Jan Hoet bracht toen al de grote wereld naar Gent. Pas op, als student was je daar wel bang van. We leerden op school dat Hoet niets van kunst wist. Op een bepaald moment moest je wel kiezen voor een van die twee kampen. (lacht) Het enige probleem was dat ik na die keuze nog drie jaar academie moest doen."